Những trang sử triều Nguyễn : Tập san Sử - Địa

Chủ nhật - 22/03/2026 20:36 13 0

Những trang sử triều Nguyễn : Tập san Sử - Địa. - H. : Hồng Đức, 2020. - 364tr.; 24cm

Dưới triều Nguyễn, do nhu cầu phổ biến rộng rãi các chuẩn mực của xã hội, các điều luật bắt buộc thần dân phải tuân theo, để lưu truyền công danh sự nghiệp của các vua chúa, các sự kiện lịch sử, triều đình đã cho khắc nhiều bộ sách sử và các tác phẩm văn chương để ban cấp cho các nơi. Quá trình hoạt động đó đã sản sinh ra một loại hình tài liệu đặc biệt, đó là Mộc bản. Vào ngày 31/7/2009, Mộc bản triều Nguyễn chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu Thế giới. Đây là vinh dự lớn cho đất nước và con người Việt Nam.
Quyển sách “Những trang sử triều Nguyễn” do Nhà xuất bản Hồng Đức ấn hành năm 2020 sẽ cung cấp cho các bạn nhiều thông tin hữu ích về lịch sử nước nhà thông qua Mộc bản triều Nguyễn - công trình tiêu biểu của người Việt về kỹ thuật khắc in trên chất liệu gỗ. Sách có độ dày 364 trang, tập hợp 53 bài viết của nhiều tác giả khác nhau được đăng tải trên tạp chí Xưa & Nay với nội dung về lịch sử ra đời và giá trị của Mộc bản triều Nguyễn như: “Mộc bản triều Nguyễn - Di sản tư liệu thế giới” (Phạm Thị Huệ), “Triều Nguyễn với việc biên soạn chính sử, chính văn qua tài liệu Mộc bản” (Phạm Thị Yến), “Đinh Tiên Hoàng đế và quốc hiệu Đại Cồ Việt”, “Triều Nguyễn với việc thờ cúng vua Hùng” (Bùi Thị Mai), “Bản khắc về “Truyền thuyết Hùng Vương” trong khối tài liệu Mộc bản triều Nguyễn” (Ngọc Mai), “Gia Định xưa qua tài liệu Mộc bản triều Nguyễn” (Bảo Ngọc),…
Theo đó, từ năm 1820, triều đình Nguyễn đã giao cơ quan Quốc sử quán chuyên trách việc biên soạn những bộ sử lớn của đất nước. Cơ quan này đã trực tiếp trông coi, biên tập, khắc in những bộ sách đồ sộ này. Những tấm gỗ khắc chữ Hán hoặc chữ Nôm ngược để in ra các sách, được dùng phổ biến trong thời kỳ này được gọi là Mộc bản. Tất cả nội dung các bản thảo được khắc trên Mộc bản đều được hoàng đế trực tiếp ngự lãm, phê duyệt bằng bút tích trước khi giao cho những người thợ tài hoa nhất trong cung đình khắc lên gỗ quý. Gỗ dùng làm ván khắc Mộc bản cũng rất đặc biệt, là gỗ thị, gỗ lê, gỗ táo hay gỗ cây nha đồng, vừa mềm, vừa mịn, thớ gỗ trắng, sáng ngời như ngà voi. Nét chữ khắc trên Mộc bản rất điêu luyện, tinh xảo và sắc nét.
Thông qua các bài viết còn cho thấy nội dung của khối tài liệu Mộc bản rất phong phú và đa dạng, phản ánh mọi mặt về xã hội Việt Nam dưới triều Nguyễn và được chia làm 09 chủ đề: lịch sử, địa lý, quân sự, pháp chế, văn thơ, tôn giáo - tư tưởng - triết học, ngôn ngữ - văn tự, chính trị - xã hội, văn hóa - giáo dục. Mộc bản ghi chép lịch sử Việt Nam từ thời Hùng Vương dựng nước cho đến triều Nguyễn, về địa lý của nước Việt Nam đã thống nhất và ghi chép về hoàng thành Huế. Trong kho tàng Mộc bản mà Triều Nguyễn để lại cho hậu thế, có rất nhiều pho sách quý, đặc biệt là những bộ quốc sử, được triều đình biên soạn hết sức công phu, có giá trị lớn, chứa đựng nhiều thông tin về thời cuộc như: “Đại Nam thực lục”, “Đại Nam nhất thống chí”, “Khâm định Việt sử thông giám cương mục”, “Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ”,… Ngoài ra còn có các tác phẩm “Ngự chế văn”, “Ngự chế thi” do các vị hoàng đế nổi tiếng như Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức sáng tác. Đặc biệt, trong khối tài liệu quý giá này có những bản khắc mộc bản mang nội dung khẳng định chủ quyền thiêng liêng của Việt Nam đối với 02 quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa (Bài viết “Triều Nguyễn thực thi chủ quyền ở quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa vào thế kỷ XIX” của Đỗ Bang).
Ngày nay, khi tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, xã hội thời cổ đại, trung đại và cận đại Việt Nam, các nhà nghiên cứu chủ yếu dựa trên những cứ liệu của các tác phẩm còn lưu giữ được như: “Đại Việt sử ký toàn thư”, “Đại Nam thực lục”, “Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ”, “Minh Mệnh chính yếu”, “Đại Nam nhất thống chí”,… Các bộ sách này đều được in từ khối Mộc bản Triều Nguyễn - Di sản Tư liệu thế giới, hiện đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV tại Đà Lạt, Lâm Đồng.
Đọc quyển sách “Những trang sử triều Nguyễn”, bạn sẽ được tìm hiểu về Mộc bản triều Nguyễn - nguồn tư liệu quý có giá trị cho hiện tại và tương lai, không chỉ tái hiện lại bức tranh sinh động về lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc ta mà còn thể hiện khát vọng độc lập, tự chủ của người dân đất Việt.
Sách đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ. Mời bạn tìm đọc quyển sách với các mã số:
▪ Ký hiệu phân loại: 959.7029 / NH556TR
▪ PHÒNG MƯỢN: MG.010630; MG.010631