Quá trình khai phá và xác lập chủ quyền của Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ (thế kỷ XVII - XIX)

Thứ ba - 30/06/2026 02:22 15 0

Quá trình khai phá và xác lập chủ quyền của Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ (thế kỷ XVII - XIX) / Nguyễn Quang Ngọc chủ biên; Đặng Ngọc Hà, Vũ Đường Luân, Hà Duy Biển,... - H. : Chính trị Quốc gia Sự thật, 2023. - 442tr. : Ảnh, bảng; 24cm

Vùng đất Nam Bộ là một không gian lịch sử - văn hóa thân thuộc, thiêng liêng của người dân Việt Nam, đã trải qua một quá trình hình thành, phát triển lâu dài. Nơi đây cũng đã từng tồn tại, phát tích nên văn hóa Óc Eo và vương quốc Phù Nam của thời đại dựng nước đầu tiên. Tuy nhiên, trong suốt thời gian gần 10 thế kỷ, vùng đất Nam Bộ không được cai quản chặt chẽ và gần như bị bỏ hoang. Từ cuối thế kỷ XVI và đặc biệt là từ đầu thế kỷ XVII, dưới sự bảo hộ của các chúa Nguyễn, những lớp lưu dân người Việt đã đến vùng hoang địa và gần như “vô chủ” này sinh cư, đánh thức một vùng đất đầy tiềm năng ở phía nam Đại Việt. Người Việt đã từng bước khai phá vùng đất này; nhanh chóng hoà đồng với các cộng đồng cư dân tại chỗ và những cư dân mới đến, cùng nhau mở mang, phát triển Nam Bộ thành một vùng đất trù phú. Cũng từ đây người Việt thực sự trở thành chủ nhân và là cư dân chủ thể của vùng đất này.
Quyển sách “Quá trình khai phá và xác lập chủ quyền của Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ (thế kỷ XVII - XIX)” do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật ấn hành năm 2023 sẽ phác họa đến bạn đọc một cách rõ ràng và chân thực toàn bộ quá trình khai phá và xác lập chủ quyền Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ. Sách có độ dày 442 trang, do GS.TS.NGND. Nguyễn Quang Ngọc làm chủ biên. Từ kết quả nghiên cứu của khoa học lịch sử, trên cơ sở tổng hợp các kết quả nghiên cứu của nhiều ngành khoa học liên quan như khảo cổ học, dân tộc học, văn hóa học, luật học..., quyển sách trình bày một cách khách quan, có hệ thống và cô đọng những tư liệu cơ bản về lịch sử phát triển của vùng đất Nam Bộ, tập trung ở thời kỳ khai phá và xác lập chủ quyền (thế kỷ XVII - XIX).
Quyển sách bao gồm 9 chương, được trình bày trong 3 phần:
Phần thứ nhất với tiêu đề “Khai phá đất đai, xác lập và bảo vệ chủ quyền Đảng Trong từ đầu thế kỷ XVII đến cuối thế kỷ XVIII” bao gồm 04 chương. Chương I nói về vùng đất Nam Bộ trước thế kỷ XVII và quá trình khai mở Mô Xoài - Đồng Nai; Chương II trình bày quá trình Gia Định từng bước trở thành trung tâm quy tụ và tỏa rộng của toàn vùng Nam Bộ từ thời kỳ các chúa Nguyễn; Chương III giới thiệu Hà Tiên như là yếu địa miền cực nam đất nước, cơ sở bảo đảm cho sự thành công của chúa Nguyễn ở miền Tây Nam Bộ và Chương IV nói về những hoạt động đẩy mạnh khai hoang lập làng, củng cố nền hành chính, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Nam Bộ trong điều kiện liên tiếp có chiến tranh ở những thập kỷ cuối thế kỷ XVIII.
Phần thứ hai mang tên “Mở rộng các hình thức khai hoang, xây dựng nền hành chính Việt Nam thống nhất từ đầu thế kỷ XIX đến năm 1862” gồm 03 chương (từ Chương V đến Chương VII), trình bày tập trung vào 60 năm đầu của thời kỳ nhà Nguyễn. Chương V tập trung nói về sự phát triển kinh tế, ổn định xã hội, tăng cường các nguồn lực bảo vệ biên giới Tây Nam; Chương VI dành để nói về các phương thức tổ chức khai hoang, chế độ ruộng đất và kinh tế nông nghiệp Nam Bộ thế kỷ XIX và Chương VII khảo tả quá trình tái cơ cấu bộ máy hành chính Nam Bộ trong một nền hành chính Việt Nam thống nhất thế kỷ XIX.
Phần thứ ba với tên gọi “Thành tựu và hệ quả của công cuộc khai phá đất đai, xác lập chủ quyền Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ thế kỷ XVII - XIX”, tập trung trình bày cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ Việt Nam trên đất Nam Bộ thế kỷ XVII - XIX, coi đó như là thành tựu và hệ quả trực tiếp của công cuộc khai phá đất đai và xác lập chủ quyền của Việt Nam trên vùng đất này (Chương VIII) và mở rộng so sánh, thảo luận, đánh giá về quá trình xác lập và thực thi chủ quyền Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ (Chương IX).
Có thể nói, chủ quyền Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ xét trên toàn bộ quá trình lịch sử, những cơ sở thực tiễn và cơ sở pháp lý là một quá trình lịch sử tự nhiên phù hợp với các nguyên tắc thụ đắc lãnh thổ của luật pháp quốc tế đã được các nước liên quan và các tổ chức quốc tế thừa nhận thông qua các hiệp ước, hiệp định có tính pháp lý cao. Trong suốt ba thế kỷ (XVII, XVIII, XIX), người Việt cùng với các tộc người anh em đã chung sức khai phá và dựng xây, phát triển và bảo vệ, biến Nam Bộ từ hoang hóa thành một vùng đất trù phú bậc nhất cả nước với những giá trị đặc trưng của Nam Bộ Việt Nam thống nhất trong đa dạng. Mỗi tấc đất Nam Bộ đều thấm đẫm mồ hôi và máu của lớp lớp các thế hệ người đi mở cõi.
Trong suốt chiều dài lịch sử, người Việt cùng với các tộc người anh em đã đồng lòng, chung sức khai phá và dựng xây, phát triển và bảo vệ, biến Nam Bộ từ hoang hóa trở thành một vùng đất năng động và trù phú bậc nhất cả nước. Mỗi tấc đất Nam Bộ đều thấm đẫm mồ hôi và máu của lớp lớp các thế hệ người đi mở cõi. Chính vì thế mà đối với mỗi người dân Việt Nam, Nam Bộ không đơn thuần chỉ là vấn đề chủ quyền lãnh thổ, mà cao hơn thế, còn là vùng đất của những giá trị thiêng liêng.
“Đồng bào Nam Bộ là dân nước Việt Nam. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi!”. Đọc quyển sách, nhớ lại lời nói bất hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là tổng kết cao nhất toàn bộ những thành tựu và những giá trị vĩnh hằng mà các thế hệ ông cha đã hết mực dấn thân mở cõi Nam Bộ cho một nước Việt Nam thống nhất toàn vẹn ngày hôm nay.
Sách đang được phục vụ tại Trụ sở chính Thư viện thành phố Cần Thơ. Mời bạn tìm đọc quyển sách với mã số:
▪ Ký hiệu phân loại: 959.77 / QU100TR
▪ PHÒNG MƯỢN: MG.012171; MG.012172