Đường về Phương Nam : Nghiên cứu mới về đờn ca tài tử và cải lương

Thứ sáu - 28/08/2026 02:36 30 0

Đường về Phương Nam : Nghiên cứu mới về đờn ca tài tử và cải lương / Nguyễn Lê Tuyên. - Tp. Hồ Chí Minh : Tổng hợp Tp. Hồ Chí Minh, 2024. - 111tr.; 19cm

Đờn ca tài tử và cải lương là hai loại hình nghệ thuật đặc sắc của Nam Bộ, phản ánh tâm hồn, tình cảm và đời sống văn hóa phong phú của người dân phương Nam. Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, đờn ca tài tử và cải lương không chỉ trở thành những di sản nghệ thuật quý báu mà còn là biểu tượng văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ. Nhằm góp phần nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giá trị ấy, tác giả Nguyễn Lê Tuyên đã cho ra đời quyển sách “Đường về Phương Nam: Nghiên cứu mới về đờn ca tài tử và cải lương”. Sách được Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh phát hành năm 2024, gồm 111 trang, chứa đựng nhiều phát hiện, góc nhìn và kết quả nghiên cứu mới, góp phần giúp bạn đọc hiểu sâu sắc hơn về lịch sử hình thành, đặc trưng nghệ thuật và vai trò của đờn ca tài tử, cải lương trong đời sống văn hóa Việt Nam.
Nội dung quyển sách được triển khai qua nhiều bài nghiên cứu chuyên đề, tập trung làm sáng tỏ những vấn đề quan trọng liên quan đến quá trình hình thành và phát triển của đờn ca tài tử và sân khấu cải lương. Quyển sách đã đưa ra khái quát nguồn gốc và sự hành trình phát triển của đờn ca tài tử Nam Bộ, từ sự tiếp biến âm nhạc cung đình Huế, dân ca Nam Bộ đến việc hình thành một loại hình nghệ thuật dân gian mang đậm bản sắc vùng đất phương Nam. Tác giả phân tích những yếu tố làm nên giá trị độc đáo của đờn ca tài tử như hệ thống bài bản tổ, kỹ thuật biểu diễn, phong cách ngẫu hứng và sự gắn kết chặt chẽ với đời sống cộng đồng. Qua đó, người đọc có cái nhìn toàn diện hơn về loại hình nghệ thuật đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Bên cạnh đó, sách còn nghiên cứu sự ra đời và phát triển của nghệ thuật cải lương, loại hình sân khấu được xem là sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc tài tử và nghệ thuật biểu diễn. Tác giả làm rõ những điều kiện lịch sử, xã hội và văn hóa đã góp phần hình thành sân khấu cải lương đầu thế kỷ XX, đồng thời phân tích những giai đoạn phát triển quan trọng cùng những đóng góp của nhiều nghệ sĩ, soạn giả và đoàn hát nổi tiếng đối với sự phát triển của loại hình nghệ thuật này (như nghệ sĩ Phùng Há, cô Năm Phỉ, Nguyễn Liên Phong, Nguyễn Tùng Bá, ban nhạc tài tử Nguyễn Tống Triều; chương trình Radio Saigon: phát sóng âm nhạc Nam bộ ra thế giới,…). Những nghiên cứu trong các bài viết giúp người đọc hiểu rõ hơn về sức sống bền bỉ của cải lương trong đời sống văn hóa Nam Bộ và cả nước.
Một nội dung nổi bật của quyển sách là các bài viết nghiên cứu về mối quan hệ giữa đờn ca tài tử và cải lương. Tác giả chỉ ra rằng đờn ca tài tử không chỉ là nền tảng âm nhạc của cải lương mà còn là nguồn cảm hứng nghệ thuật quan trọng giúp cải lương phát triển thành một loại hình sân khấu mang bản sắc riêng. Thông qua việc phân tích các bài bản, làn điệu, phong cách biểu diễn và quá trình sáng tạo nghệ thuật, quyển sách làm nổi bật sự gắn bó mật thiết giữa hai loại hình nghệ thuật truyền thống này.
Bên cạnh đó, quyển sách còn đề cập đến thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị của đờn ca tài tử, cải lương trong bối cảnh hiện đại. Sách phân tích những cơ hội và thách thức mà các loại hình nghệ thuật truyền thống đang đối mặt trước sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện giải trí mới; đồng thời đưa ra nhiều kiến nghị và giải pháp nhằm bảo tồn, quảng bá và đưa đờn ca tài tử, cải lương đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Ngoài những nghiên cứu mang tính học thuật, quyển sách còn giới thiệu nhiều tư liệu, nhận định và góc nhìn mới về các nghệ nhân, nghệ sĩ (như Phùng Há), tác phẩm (“Dạ cổ hoài lang”) và những giá trị văn hóa đặc sắc gắn liền với đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ. Những nội dung này góp phần làm phong phú thêm bức tranh về đờn ca tài tử và cải lương, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của hai loại hình nghệ thuật này trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Với nội dung cô đọng, khoa học và giàu giá trị thực tiễn, quyển sách “Đường về Phương Nam: Nghiên cứu mới về đờn ca tài tử và cải lương” là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho những người nghiên cứu văn hóa, nghệ thuật, sinh viên, giảng viên và đông đảo bạn đọc yêu mến âm nhạc truyền thống Nam Bộ. Quyển sách không chỉ góp phần nâng cao nhận thức về giá trị của đờn ca tài tử và cải lương mà còn khơi dậy ý thức bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại. Đây là một công trình nghiên cứu có giá trị, giúp người đọc thêm yêu quý và tự hào về những tinh hoa nghệ thuật đặc sắc của vùng đất phương Nam nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung.
Sách đang được phục vụ tại Trụ sở chính Thư viện thành phố Cần Thơ. Mời bạn tìm đọc quyển sách với mã số:
▪ Ký hiệu phân loại: 781.620095977 / Đ561V
▪ PHÒNG MƯỢN: MG.012322; MG.012323
▪ PHÒNG ĐỌC ĐỊA CHÍ: DC.003251; DC.003252