Dogme 2.0 - Dạy Học: À… Ra Thế! : Hành trình “buông... để dạy” trong kỷ nguyên mạng lưới AI

Thứ ba - 29/09/2026 23:34 21 0

Dogme 2.0 - Dạy Học: À… Ra Thế! : Hành trình “buông... để dạy” trong kỷ nguyên mạng lưới AI / Nguyễn Nhật Quang. - H. : Thế giới, 2025. - 151tr.; 021cm

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, Internet và công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc và giao tiếp, giáo dục cũng đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với một thế giới không ngừng biến động. Nếu trước đây người thầy được xem là trung tâm truyền đạt tri thức thì ngày nay, khi tri thức có thể được tiếp cận chỉ bằng một cú nhấp chuột hay một câu lệnh gửi đến AI, vai trò của giáo viên cần được tái định vị theo hướng trở thành người kiến tạo môi trường học tập, truyền cảm hứng và khơi dậy năng lực tự học của người học. Quyển sách “Dogme 2.0 - Dạy học: À… Ra Thế!” của tác giả Nguyễn Nhật Quang, do Nhà xuất bản Thế giới phát hành năm 2025 với độ dày 151 trang, mang đến một góc nhìn mới mẻ và giàu tính phản biện về giáo dục hiện đại.
Lấy cảm hứng từ phương pháp Dogme trong giảng dạy ngoại ngữ kết hợp với các lý thuyết giáo dục đương đại, khoa học nhận thức và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, tác giả không đưa ra những công thức cứng nhắc mà khuyến khích người đọc suy ngẫm về bản chất của việc học, vai trò của người dạy và cách xây dựng một lớp học linh hoạt, sáng tạo trong thời đại số.
Chương 1: “Tôi từng dạy như người máy và ‘lời thề trong trắng’ bất đắc dĩ” mở đầu bằng những trải nghiệm chân thực của chính tác giả trong những năm đầu đứng lớp. Từ việc quá phụ thuộc vào giáo án, quy trình và mục tiêu hoàn thành chương trình, tác giả nhận ra rằng mình từng vô tình biến việc dạy học thành một chuỗi thao tác lặp lại, thiếu sự kết nối với người học. Qua nhiều câu chuyện thực tế, quyển sách đặt ra câu hỏi: liệu giáo viên đang dạy học sinh hay đang thực hiện một quy trình? Một nhận định đáng suy ngẫm được tác giả chia sẻ là: “Dạy học không phải là hoàn thành giáo án, mà là đánh thức sự học trong mỗi con người.”
Chương 2: “Dogme: Dạy ‘chay’, dạy ‘lười’ hay dạy ‘thật’?” giới thiệu triết lý Dogme - phương pháp đề cao sự tương tác, tính tự nhiên và nhu cầu thực tế của người học thay vì phụ thuộc quá nhiều vào giáo trình hay công nghệ. Tác giả lý giải rằng “buông” không đồng nghĩa với buông lỏng trách nhiệm mà là biết từ bỏ những yếu tố không cần thiết để tập trung vào điều cốt lõi của việc học. Nhiều ví dụ về các lớp học không sử dụng giáo trình cố định nhưng vẫn tạo nên những giờ học sôi nổi, nơi học sinh chủ động đặt câu hỏi và cùng nhau kiến tạo tri thức, giúp người đọc hiểu rõ tinh thần của Dogme 2.0.
Chương 3: “Từ ‘buông tay’ đến ‘kết nối’: Lớp học trong kỷ nguyên mạng lưới” phân tích sự chuyển đổi từ mô hình lớp học truyền thống sang môi trường học tập mở, nơi tri thức được tạo ra thông qua kết nối giữa giáo viên, học sinh, cộng đồng và công nghệ. Theo tác giả, trong thời đại AI, điều quan trọng không phải là ai biết nhiều hơn mà là ai biết kết nối hiệu quả hơn. Quyển sách minh họa điều này bằng những ví dụ về học tập theo dự án, cộng đồng học tập trực tuyến và các hoạt động hợp tác xuyên biên giới giữa học sinh nhiều quốc gia.
Chương 4: “Ngôn ngữ học sinh thái: Lớp học là vườn ươm hay phòng thí nghiệm?” mở rộng góc nhìn về môi trường giáo dục như một hệ sinh thái sống động, nơi mỗi cá nhân đều có cơ hội phát triển theo cách riêng của mình. Tác giả ví lớp học giống như một khu vườn cần được nuôi dưỡng hơn là một dây chuyền sản xuất đồng loạt. Một hình ảnh giàu ý nghĩa được đưa ra là: “Người làm vườn không kéo cây lớn nhanh hơn, họ chỉ tạo điều kiện để cây tự lớn.” Đây cũng là thông điệp xuyên suốt của chương về vai trò của giáo viên trong việc tạo dựng môi trường học tập tích cực.
Chương 5: “Thân rễ: Không phải mọi rễ đều dẫn đến tri thức” giới thiệu khái niệm “thân rễ” (rhizome) trong triết học giáo dục, cho rằng việc học không diễn ra theo một đường thẳng mà phát triển theo nhiều hướng khác nhau. Tác giả khuyến khích người học khám phá tri thức thông qua nhiều con đường, nhiều trải nghiệm và nhiều góc nhìn thay vì chỉ đi theo một lộ trình cố định. Những ví dụ về việc học liên ngành, học qua trải nghiệm và học từ cộng đồng cho thấy tri thức luôn được hình thành từ sự kết nối đa chiều.
Chương 6: “Vẻ đẹp của sự hỗn loạn: Ai có quyền gây nhiễu hệ thống?” đặt vấn đề về giá trị của sự khác biệt, sáng tạo và những câu hỏi “ngoài khuôn mẫu” trong giáo dục. Theo tác giả, một lớp học quá trật tự đôi khi lại thiếu cơ hội cho sự sáng tạo. Những tình huống học sinh đưa ra ý tưởng bất ngờ, đặt câu hỏi trái chiều hay tranh luận sôi nổi được xem là dấu hiệu của một môi trường học tập giàu sức sống. Thông điệp của chương này là: “Sự hỗn loạn có kiểm soát đôi khi chính là khởi đầu của sáng tạo.”
Chương 7: “ChatGPT, thần đèn lẩm cẩm trong lớp học... Ai tư duy? Ai thực thi?” là một trong những chương nổi bật khi bàn về vai trò của trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Tác giả nhìn nhận ChatGPT và các công cụ AI như những trợ lý mạnh mẽ nhưng không phải là người thay thế tư duy con người. Qua nhiều ví dụ về việc sử dụng AI để gợi ý ý tưởng, hỗ trợ viết bài, tổng hợp tài liệu hay lập kế hoạch học tập, tác giả nhấn mạnh rằng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở khả năng đặt câu hỏi, phản biện và sáng tạo của người học. Một nhận định đáng chú ý là: “AI có thể tạo ra câu trả lời, nhưng chỉ con người mới tạo ra ý nghĩa.”
Chương 8: “Affordance: Khi cái ghế không chỉ để ngồi” giới thiệu khái niệm “affordance” - khả năng mà môi trường tạo điều kiện cho con người hành động. Từ hình ảnh chiếc ghế có thể trở thành bàn thảo luận, sân khấu thuyết trình hay công cụ học tập, tác giả khuyến khích giáo viên nhìn nhận lại mọi yếu tố trong lớp học như những nguồn lực giáo dục có thể được khai thác sáng tạo. Những ví dụ về việc tận dụng không gian, vật dụng quen thuộc hay chính các tình huống phát sinh trong lớp để tổ chức hoạt động học tập mang đến nhiều gợi mở thiết thực cho người làm giáo dục.
Chương 9: “Dạy bằng cách biến mất (và đôi lời về Lev Vygotsky)” nhấn mạnh vai trò của giáo viên như người hỗ trợ, từng bước rút lui khi học sinh đã có đủ năng lực tự học. Dựa trên học thuyết “vùng phát triển gần” của Lev Vygotsky, tác giả cho rằng giáo viên thành công không phải là người luôn xuất hiện ở trung tâm lớp học mà là người biết trao quyền để học sinh tự khám phá và trưởng thành.
Chương 10: “Không đánh giá, không có nghĩa là bỏ mặc” phân tích sự khác biệt giữa đánh giá để xếp loại và đánh giá vì sự tiến bộ của người học. Thay vì chỉ tập trung vào điểm số, tác giả khuyến khích sử dụng phản hồi thường xuyên, hồ sơ học tập, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng nhằm giúp người học nhận diện quá trình phát triển của bản thân. Những ví dụ về lớp học không đặt nặng điểm số nhưng vẫn duy trì động lực học tập cho thấy đánh giá hoàn toàn có thể trở thành công cụ thúc đẩy sự tiến bộ thay vì tạo áp lực.
Khép lại quyển sách, Chương 11: “Lời kết: Tấm bản đồ không ngừng vẽ lại” tổng kết hành trình đổi mới tư duy giáo dục bằng thông điệp rằng không tồn tại một mô hình dạy học hoàn hảo cho mọi thời đại. Giáo dục cần luôn vận động, thích nghi và sẵn sàng thay đổi trước những biến chuyển của xã hội. Tác giả khẳng định: “Tấm bản đồ giáo dục luôn được vẽ lại bởi chính những người dám bước đi.”
Với lối viết gần gũi, giàu tính đối thoại, kết hợp giữa trải nghiệm thực tiễn, triết lý giáo dục và những vấn đề thời sự như trí tuệ nhân tạo, “Dogme 2.0 - Dạy học: À… Ra Thế!” không chỉ là một quyển sách dành cho giáo viên mà còn là tài liệu tham khảo giá trị đối với cán bộ quản lý giáo dục, sinh viên sư phạm, phụ huynh và tất cả những ai quan tâm đến tương lai của giáo dục. Quyển sách góp phần khơi mở tư duy đổi mới, khuyến khích người dạy mạnh dạn thay đổi vai trò từ người truyền đạt sang người kiến tạo, biết “buông để dạy”, biết trao quyền để người học phát huy tối đa năng lực của mình. Trong kỷ nguyên AI và mạng lưới số, quyển sách gửi gắm một thông điệp có ý nghĩa sâu sắc rằng công nghệ có thể thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, nhưng giá trị cốt lõi của giáo dục vẫn luôn nằm ở khả năng nuôi dưỡng tư duy độc lập, tinh thần hợp tác, lòng nhân văn và khát vọng học tập suốt đời của mỗi con người.
Sách đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ. Mời bạn tìm đọc quyển sách với mã số:
▪ Ký hiệu phân loại: 371.39 / D427H
▪ PHÒNG MƯỢN: MA.029833; MA.029834